<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0559"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 559 般若心经事观解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 559 般若心经事观解</title> <author>淸 续法述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">559</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经事观解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02122"> <charName>CBETA CHARACTER CB02122</charName> <mapping cb:dec="985162" type="PUA">U+F084A</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+79EB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>秫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[禾*(尤-尤+木)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05755"> <charName>CBETA CHARACTER CB05755</charName> <mapping cb:dec="988795" type="PUA">U+F167B</mapping> <mapping type="unicode">U+248F1</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*已]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15145"> <charName>CBETA CHARACTER CB15145</charName> <mapping cb:dec="998185" type="PUA">U+F3B29</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+262B1</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/圭]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15164"> <charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName> <mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping> <mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((既-无)-日+口))*页]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15583"> <charName>CBETA CHARACTER CB15583</charName> <mapping cb:dec="998623" type="PUA">U+F3CDF</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+262FA</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罽</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/剡]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15721"> <charName>CBETA CHARACTER CB15721</charName> <mapping cb:dec="998761" type="PUA">U+F3D69</mapping> <mapping type="unicode">U+447C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[舟*刍]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17385"> <charName>CBETA CHARACTER CB17385</charName> <mapping cb:dec="1000425" type="PUA">U+F43E9</mapping> <mapping type="unicode">U+26AC8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[舟*蠡]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:08"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0890c" n="0890c"/> <lb ed="X" n="0890c01"/> <lb ed="X" n="0890c02"/> <lb ed="X" n="0890c03"/> <lb ed="X" n="0890c04"/> <lb ed="X" n="0890c05"/> <lb ed="X" n="0890c06"/> <lb ed="X" n="0890c07"/> <lb ed="X" n="0890c08"/> <lb ed="X" n="0890c09"/> <lb ed="X" n="0890c10"/> <lb ed="X" n="0890c11"/> <lb ed="X" n="0890c12"/> <lb ed="X" n="0890c13"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-A 序</cb:mulu><head>No. 559-A <lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R092" n="0930a01"/> 序</head> <lb ed="X" n="0890c15"/> <lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R092" n="0930a02"/><p xml:id="pX26p0890c1601">事有殊途而同指。人有异趋而同行。今儒者称不朽。 <lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R092" n="0930a03"/>必曰立德立功立言。而释氏亦有禅宗学宗律宗之 <lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R092" n="0930a04"/>说。禅近于德。律近于功。学近于言。然欲昭德象功。以 <lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R092" n="0930a05"/>信今而垂後。非言不著。<g ref="#CB15164">顾</g>儒之立言。吾知之矣。当其 <lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R092" n="0930a06"/>发愤于始也。必参之经史百家。以尽其变。考之天人 <lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R092" n="0930a07"/>性命。以通其要。岁月以濡之。而弗预期其速效夫。而 <lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R092" n="0930a08"/>後其有获矣。而犹未能贯也。则实体诸当躬。而心解 <lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R092" n="0930a09"/>神会。以合乎其原。乃无弗化也。始得上下千百年。抉 <lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R092" n="0930a10"/>微剔奥。或近言焉。或远言焉。复为之旁通曲喩。俾天 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891a" n="0891a"/> <lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R092" n="0930a11"/>下晓然于作之者之圣。而我不愧于述者之明。斯其 <lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R092" n="0930a12"/>言以立。立可以传。乃不谓浮图灌顶师竟有合焉者。 <lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R092" n="0930a13"/>师学<persName>佛</persName>者也。其言与吾儒殊。而生平废寝忘餐。以求 <lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R092" n="0930a14"/>至乎立言之地。其用心亦与吾儒同。师九岁入空门。 <lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R092" n="0930a15"/>十九受戒律。二十习讲经。越七载。受德水师付嘱。为 <lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R092" n="0930a16"/>雲栖五世法孙。今行年幾八十矣。固尝应士大夫之 <lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R092" n="0930a17"/>延请。历聚光天竺诸刹。宣妙谛以昭示聋瞽。仍然草 <lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R092" n="0930a18"/>衣木食。幽栖斗室中。手不停批者。凡五十年。所著华 <lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R092" n="0930b01"/>严金刚等解。书二十六种。卷一百五十。皆深入性海。 <lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R092" n="0930b02"/>发导师之所欲发。再发其所未发。余窃欲其立意之 <lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R092" n="0930b03"/>坚。积功之久。而苟肆力于儒书。将与昌黎庐陵诸君 <lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R092" n="0930b04"/>子。後先幷峙。而独惜其以浮图终也。然精修梵行。阐 <lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R092" n="0930b05"/>宗风于五浊恶世。而廣开其觉路。是诚法王之嗣子。 <lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R092" n="0930b06"/>所谓无尽灯。明明终不尽者也。京师愍忠寺義学僧 <lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R092" n="0930b07"/>景雲。与余交。不惮数千里。参学于师。因悉师生平。裒 <lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R092" n="0930b08"/>其锓木若干。入楞严古刹之大藏释典。而嘱寺僧居 <lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R092" n="0930b09"/>守。以见师之立言。为可传也。故序之。</p> <lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R092" n="0930b10"/><p xml:id="pX26p0891a1801">康熙五十八年己亥淸和月嘉禾守三韩吴永芳撰 <lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R092" n="0930b11"/>幷书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891a20"/> <lb ed="X" n="0891a21"/> <lb ed="X" n="0891a22"/> <lb ed="X" n="0891a23"/> <lb ed="X" n="0891a24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891b" n="0891b"/> <lb ed="X" n="0891b01"/> <lb ed="X" n="0891b02"/> <lb ed="X" n="0891b03"/> <lb ed="X" n="0891b04"/> <lb ed="X" n="0891b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-B 序</cb:mulu><head>No. 559-B <lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R092" n="0930b13"/> 序</head> <lb ed="X" n="0891b07"/> <lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R092" n="0930b14"/><p xml:id="pX26p0891b0801">唐三藏元奘大师。慨经文讹谬。周遊西宇。十有七年。 <lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R092" n="0930b15"/>取经六百五十七部。翻译于<name role="" type="person">玉华宫</name>。太宗敕诸文臣。 <lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R092" n="0930b16"/>为之润色。以心经为首。作圣教序以纪之。译师皆西 <lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R092" n="0930b17"/>域人。唯师以唐人译西经。为慈恩相宗之祖。心经尤 <lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R092" n="0930b18"/>为一大藏之主。非倒泻一大藏经者不能註隻字。唯 <lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R092" n="0931a01"/>伯亭大师。卧心藏教者。五十年。诸经解毕。始及心经。 <lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R092" n="0931a02"/>一解理性为体。一解事观为用。体用融通。性相双贯。 <lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R092" n="0931a03"/>洵慈恩之大功臣也。</p><p xml:id="pX26p0891b1509" cb:place="inline">法弟邵泰衢拜题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891b16"/> <lb ed="X" n="0891b17"/> <lb ed="X" n="0891b18"/> <lb ed="X" n="0891b19"/> <lb ed="X" n="0891b20"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-C 序</cb:mulu><head>No. 559-C <lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R092" n="0931a05"/> 序</head> <lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R092" n="0931a06"/><p xml:id="pX26p0891b2201">大圣说心经者。为度一切心也。众生迷心。受五蕴体。 <lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R092" n="0931a07"/>溺于爱河。中随风浪。漂入苦海。不得解脱。徒悲伤也。 <lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R092" n="0931a08"/>菩萨悟心。驾般若航。来于此岸。不住中流。度到彼岸。 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891c" n="0891c"/> <lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R092" n="0931a09"/>自在逍遥。真常乐也。迷悟既殊。苦乐各别。因果染净。 <lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R092" n="0931a10"/>生<persName>佛</persName>一异。<persName>如来</persName>愍之。带果行因。为九界人。重转法轮。 <lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R092" n="0931a11"/>直指般若灵知之心。点出波罗蜜行之性。心归妙觉 <lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R092" n="0931a12"/>真空。性还涅槃寂灭。无凡无圣。何<persName>佛</persName>何生。诸法空相。 <lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R092" n="0931a13"/>心经说竟。義固如是。文犹未然。然文字般若。必须观 <lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R092" n="0931a14"/>照。始证实相。成第一空。是以今家解经。尽用观门而 <lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R092" n="0931a15"/>释。事相难明。圣教正量。性宗相宗。小乘大乘。一一採 <lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R092" n="0931a16"/>摘。句句消淸。祖诰<persName>佛</persName>诰。论義咒義。法法遵依。章章典 <lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R092" n="0931a17"/>據。然後会事归理。融相通性。文字性空。<persName>佛</persName>经心註。名 <lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R092" n="0931a18"/>事观解。不亦宜乎。故曰心经事观解。</p> <lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R092" n="0931b01"/><p xml:id="pX26p0891c1101">时 <lb ed="X" n="0891c12" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0931b02"/>康熙癸未年十月小春朢旦慈雲教观沙门续法题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891c13"/> <lb ed="X" n="0891c14"/> <lb ed="X" n="0891c15"/> <lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R092" n="0931b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心经解总目</cb:mulu><head>般若心经解总目</head> <lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R092" n="0931b05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1701">上卷 <lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R092" n="0931b06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1801">事观解 <lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R092" n="0931b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1901">初序</item><item xml:id="itemX26p0891c1903">二悬谈<note place="inline">八门</note></item><item xml:id="itemX26p0891c1908">三经题</item> <lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R092" n="0931b08"/><item xml:id="itemX26p0891c2001">四译人</item><item xml:id="itemX26p0891c2004">五文義</item><item xml:id="itemX26p0891c2007">六颂</item></list></item></list></item> <lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R092" n="0931b09"/><item xml:id="itemX26p0891c2101">下卷 <lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R092" n="0931b10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c2201">理性解 <lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R092" n="0931b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c2301">初序</item><item xml:id="itemX26p0891c2303">二经题</item><item xml:id="itemX26p0891c2306">三文咒</item> <lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R092" n="0931b12"/><item xml:id="itemX26p0891c2401">四颂</item></list></item></list></item></list></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892a" n="0892a"/> <lb ed="X" n="0892a01"/> <lb ed="X" n="0892a02"/> <lb ed="X" n="0892a03"/> <lb ed="X" n="0892a04"/> <lb ed="X" n="0892a05"/><cb:docNumber>No. 559</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R092" n="0932a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经事观解卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0892a07"/> <lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R092" n="0932a02"/><byline cb:type="author">淸浙水<name role="" type="person">慈雲寺</name>显密教观沙门续法述</byline> <lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R092" n="0932a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">悬谈</cb:mulu><p xml:id="pX26p0892a0901">△将解此经。十门分别。一教起因缘。二藏乘分摄。 <lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R092" n="0932a04"/>三时会判定。四教观分齐。五所被機宜。六能诠体 <lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R092" n="0932a05"/>性。七宗趣通局。八翻译传流。九总释经题。十别解 <lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R092" n="0932a06"/>文義。</p> <lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R092" n="0932a07"/><p xml:id="pX26p0892a1301">△一教起因缘者。然有总别。</p><p xml:id="pX26p0892a1312" cb:place="inline">总者。<persName>如来</persName>唯为一大 <lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R092" n="0932a08"/>事因缘。出现于世。欲令众生。开<persName>佛</persName>知见。今经直指 <lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R092" n="0932a09"/>众生。以般若真空心。入<persName>佛</persName>之知见故。</p><p xml:id="pX26p0892a1515" cb:place="inline">别者。开十。一 <lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R092" n="0932a10"/>为阐不共般若故。<note place="inline">经云。行深般若</note>二为度一切苦厄故。<note place="inline">经云 <lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R092" n="0932a11"/>照五蕴空。度一切苦</note>三为離四性相即故。<note place="inline">文云。色不异空。空即是色。離四句。绝 <lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R092" n="0932a12"/>百非也</note>四为无六相不立故。<note place="inline">生灭垢净增减俱无。纤尘不立也</note>五为 <lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R092" n="0932a13"/>明诸法如幻故。<note place="inline">蕴处界。世间法。谛缘智。出世法。尽如幻影。空无实也</note>六为显 <lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R092" n="0932a14"/>法性真空故。<note place="inline">文云。诸法空相。空中无色等</note>七为究涅槃三德故。 <lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R092" n="0932a15"/><note place="inline">心无罣碍恐怖梦想。业报惑障悉除。安住涅槃三德</note>八为证菩提三觉故。<note place="inline">自觉 <lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R092" n="0932a16"/>離心。异凡夫。觉他。離色。异二乘。圆觉。识境二俱離。异菩萨也</note>九为示显密融通 <lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R092" n="0932a17"/>故。<note place="inline">前。显了经。後。秘密咒。二皆融通无碍</note>十为圆福慧果德故。<note place="inline">经義解理。发慧。 <lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R092" n="0932a18"/>咒语離障。生福。福慧二严。定智两足。果位功德。圆满究竟</note>依经叙十因缘。令此 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892b" n="0892b"/> <lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R092" n="0932b01"/>教兴起也。</p> <lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R092" n="0932b02"/><p xml:id="pX26p0892b0201">△二藏乘分摄者。经律论三。经藏所摄。显密四藏。 <lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R092" n="0932b03"/>经咒二摄。</p><p xml:id="pX26p0892b0305" cb:place="inline"><note place="inline">非律论故</note>大小乘内。大乘所摄。三一乘中。一 <lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R092" n="0932b04"/>乘所摄。</p><p xml:id="pX26p0892b0404" cb:place="inline">十二分教。<note place="inline">长行。重颂。授记。孤起。自说。因缘。譬喩。本事。本生。方廣。未有。论義</note> <lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R092" n="0932b05"/>经分教摄。</p> <lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R092" n="0932b06"/><p xml:id="pX26p0892b0601">△三时会判定者。三照<note place="inline">先。转。还</note>时中。转照时说。三转 <lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R092" n="0932b07"/><note place="inline">初。中。後</note>照时。後转照说。</p><p xml:id="pX26p0892b0710" cb:place="inline">五会<note place="inline">花严。阿含。深密。妙智。法花</note>之中。妙智 <lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R092" n="0932b08"/>会说。</p><p xml:id="pX26p0892b0803" cb:place="inline">十仪之中。<note place="inline">差别。起末。归本。无碍。不定。显密。顿演。寂寞。赅通。无尽</note>无碍。寂 <lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R092" n="0932b09"/>寞。二仪门收。</p> <lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R092" n="0932b10"/><p xml:id="pX26p0892b1001">△四教观分齐者。教类。有五。一小乘教。二大乘始 <lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R092" n="0932b11"/>教。亦名分教。三终教。亦名实教。四一乘顿教。五圆 <lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R092" n="0932b12"/>教。今此经者。正属顿教。总不说法相。唯显真空性 <lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R092" n="0932b13"/>故。经云。空中无色。无所得故。心无罣碍。初云。行深 <lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R092" n="0932b14"/>般若。五蕴皆空。兼通始终二教。是诸法空相。无智 <lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R092" n="0932b15"/>亦无得。始也。依般若故。究竟涅槃。得三菩提。终也。</p> <lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R092" n="0932b16"/><p xml:id="pX26p0892b1601">观道有三。一三谛观。璎珞经明真俗中。仁王经明 <lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R092" n="0932b17"/>空色心。亦名真世第一義。梵网明实世第一義。亦 <lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R092" n="0932b18"/>名空有中道。今经色不异空。空观。真谛也。空不异 <lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R092" n="0933a01"/>色。假观。俗谛也。即色即空。中道观。第一義谛也。又 <lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R092" n="0933a02"/>不生等。真谛观。不灭等。俗谛观。诸法空相。第一義 <lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R092" n="0933a03"/>空中谛观也。</p><p xml:id="pX26p0892b2106" cb:place="inline">二三空观。唯识云。一我空慧。二法空 <lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R092" n="0933a04"/>慧。三俱空慧。楞严明。人空法空俱空。梵网谓内空 <lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R092" n="0933a05"/>外空空空。经云。照见<note place="inline">我</note>五蕴<note place="inline">法</note>皆空。<note place="inline">俱</note>三空观也。 <lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R092" n="0933a06"/>又云。无智亦无得。以无所得故。又云。心无罣碍。无 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892c" n="0892c"/> <lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R092" n="0933a07"/><g ref="#CB15145">罣</g>碍故。智心。内人空观。无得无碍。外法空观。无所 <lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R092" n="0933a08"/>得故无罣碍故。空空俱观。</p><p xml:id="pX26p0892c0211" cb:place="inline">三三无观。唯识。灯论谓。 <lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R092" n="0933a09"/>遍计无性观。依他无性观。圆成无性观。彼颂云。初 <lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R092" n="0933a10"/>即相无性。次无自然性。後由远離前。所执我法性。 <lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R092" n="0933a11"/>是则初名无相观。次名无生观。後名无性观。经云。 <lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R092" n="0933a12"/>能除一切苦。真实不虚。除苦厄。遍计观。除一切。依 <lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R092" n="0933a13"/>他观。真实。圆成观。又云。是诸法空相。相即无相观。 <lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R092" n="0933a14"/>法即无生观。空即无性观。又不生不灭。心无恐怖。 <lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R092" n="0933a15"/>实性无性观。不垢不净。心无罣碍。起性无性观。不 <lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R092" n="0933a16"/>增不减。心无倒想。执性无性观。馀例思之。</p> <lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R092" n="0933a17"/><p xml:id="pX26p0892c1101">△五所被機宜者。众生機类。不出三聚。及五乘性。 <lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R092" n="0933a18"/>于三聚<note place="inline">正定。邪定。不定</note>中。正为不定。以破凡外。遍计空有。 <lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R092" n="0933b01"/>迴彼二乘。令向大乘。<note place="inline">告舍利子</note>令权菩萨。不迷于空。<note place="inline">空即 <lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R092" n="0933b02"/>色等</note>令三乘人。入一乘中道。<note place="inline">色不异空。及不生不灭等</note>兼为正定。 <lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R092" n="0933b03"/>令增妙行。及为邪定。作远因缘。</p><p xml:id="pX26p0892c1513" cb:place="inline">于五乘<note place="inline">人天声闻缘觉。菩萨</note> <lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R092" n="0933b04"/>中。唯被菩萨。菩萨行深般若故。</p><p xml:id="pX26p0892c1613" cb:place="inline">于五性中。<note place="inline">声闻。缘觉。<persName>如来</persName>。 <lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R092" n="0933b05"/>不定。无性</note>正被<persName>如来</persName>种姓。及不定性。文云。菩萨究竟涅 <lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R092" n="0933b06"/>槃。诸<persName>佛</persName>得三菩提。兼为馀性。作远因缘。</p><p xml:id="pX26p0892c1816" cb:place="inline">是知闻与 <lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R092" n="0933b07"/>不闻。情及无情。凡具般若性者。莫非所被機也。</p> <lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R092" n="0933b08"/><p xml:id="pX26p0892c2001">△六能诠体性者。一随相门。文云。说般若咒。声名 <lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R092" n="0933b09"/>文義。皆为体也。二唯识门。经云。心无罣碍。前能所 <lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R092" n="0933b10"/>诠。皆自识变。三皈性门。下云。是诸法空相。远離顚 <lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R092" n="0933b11"/>倒梦想。则心识亦空。唯真如性故。四无碍门。如云。 <lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R092" n="0933b12"/>空不异色。色即是空。不增不减等。故知般若。是大 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893a" n="0893a"/> <lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R092" n="0933b13"/>神咒等。则前心境事理。同一缘起无碍。</p><p xml:id="pX26p0893a0116" cb:place="inline">又行深般 <lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R092" n="0933b14"/>若。说般若咒。文字也。初一门体。照见蕴空。離顚倒 <lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R092" n="0933b15"/>想。观照也。二三门体。度一切苦。真实不虚。实相也。 <lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R092" n="0933b16"/>後一门体。故此一经。四皆摄尽。</p> <lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R092" n="0933b17"/><p xml:id="pX26p0893a0501">△七宗趣通局者。通途有六。一小乘宗。二十部异。 <lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R092" n="0933b18"/>二法相宗。唯识论师。护法等。三破相宗。智度论师。 <lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R092" n="0934a01"/>淸辩等。四藏心宗。起信论师。<name role="" type="person">马鸣</name>等。五真性宗。楞 <lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R092" n="0934a02"/>伽论师。龙树等。六法界宗。花严论师。天亲等。今此 <lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R092" n="0934a03"/>经者。三五门摄。以般若部。空性双通。智光论师。合 <lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R092" n="0934a04"/>一宗故。</p><p xml:id="pX26p0893a1004" cb:place="inline">别局此经。明宗趣者。又有总别。总以三种 <lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R092" n="0934a05"/>般若。而为宗趣。谓依文字教。起观照智为宗。证得 <lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R092" n="0934a06"/>真空实相为趣。别开五对。一教義。崇文字教说为 <lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R092" n="0934a07"/>宗。不取有无诸法義意为趣。二事理。空去世出世 <lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R092" n="0934a08"/>法事相为宗。显最上乘第一義空理性为趣。三境 <lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R092" n="0934a09"/>智。缘诸法空相非相理境为宗。起般若照见无见 <lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R092" n="0934a10"/>观智为趣。四修证。以无心无智。行深般若修因为 <lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R092" n="0934a11"/>宗。即无得无取。证入涅槃果德为趣。五体用。圆满 <lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R092" n="0934a12"/>菩提。归无所得本体为宗。随缘赴感。度一切苦大 <lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R092" n="0934a13"/>用为趣。此五生起。後先相由者也。</p> <lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R092" n="0934a14"/><p xml:id="pX26p0893a2001">△八翻译传流者。此经前後七译。一後秦鸠摩罗 <lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R092" n="0934a15"/>什译。名摩诃般若波罗蜜大明咒经。二唐三藏法 <lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R092" n="0934a16"/>师<name role="" type="person">玄奘</name>译。名般若波罗蜜多心经。三唐天竺三藏 <lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R092" n="0934a17"/><name role="" type="person">大廣智不空</name>译。名梵本般若波罗蜜多心经。四宋 <lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R092" n="0934a18"/>天竺三藏达摩战湿罗译。<note place="inline">法月</note>名普遍智藏般若波 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893b" n="0893b"/> <lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R092" n="0934b01"/>罗蜜多心经。五<g ref="#CB15583">罽</g>宾沙门般若共利言等译。般若 <lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R092" n="0934b02"/>波罗蜜心经。六宋三藏慈贤译。名梵本般若波罗 <lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R092" n="0934b03"/>蜜多心经。七宋天竺三藏施护译。名<persName>佛</persName>说圣<persName>佛</persName>母 <lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R092" n="0934b04"/>般若波罗蜜多心经。今世所传。七中第二译也。至 <lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R092" n="0934b05"/>于古今疏註。唐翻经沙门贤首国师略疏。明天界 <lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R092" n="0934b06"/>寺僧宗泐如<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b0601" n="0893b0601"/><anchor xml:id="beg0893b0601" n="0893b0601"/>玘<anchor xml:id="end0893b0601"/>註解。翰林学士宋濂文句。馀不繁 <lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R092" n="0934b07"/>录。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R092" n="0934b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893b0801">△九总释经题。<note place="inline">二</note>先题目。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R092" n="0934b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0893b0901">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R092" n="0934b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893b1001">此经单法为题。般若体。蜜多用。不離一总相心。依 <lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R092" n="0934b11"/>略疏。亦可法喩为题。六百卷大部。喩如身。十四行 <lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R092" n="0934b12"/>小本。喩如心也。</p><p xml:id="pX26p0893b1207" cb:place="inline">梵语般若。此云智慧。智。决断義。妙 <lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R092" n="0934b13"/>证真源。但唯决定。朗然独照故。般也。慧。拣择義。明 <lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R092" n="0934b14"/>了诸法。必须拣择。修行断惑故。若也。略开三种。一 <lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R092" n="0934b15"/>实相。所观真空法性也。二观照。能观本觉妙慧也。 <lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R092" n="0934b16"/>三文字。诠上二者言教也。</p><p xml:id="pX26p0893b1611" cb:place="inline">梵语波罗。此云彼岸。即 <lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R092" n="0934b17"/>大涅槃。翻大灭度。大即法身。灭即解脱。度即般若。 <lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R092" n="0934b18"/>三德秘藏也。梵语蜜多。此云到。影含三義。一離。二 <lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R092" n="0935a01"/>度。三到。谓離生死此岸。度过烦恼中流。竟到涅槃 <lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R092" n="0935a02"/>彼岸也。上约因。此约果。又大论云。阿罗蜜。秦言远 <lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R092" n="0935a03"/>離。波罗蜜。秦言度过。波罗伽。秦言到至。花严云。以 <lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R092" n="0935a04"/>波罗蜜船。不依此岸。不著彼岸。不住中流。而度众 <lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R092" n="0935a05"/>生。无有休息。上约智。此约悲。</p><p xml:id="pX26p0893b2312" cb:place="inline">心有四种。梵语纥哩 <lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R092" n="0935a06"/><g ref="#CB00501">驮</g>耶。此云肉团心。人身中心藏也。色法所摄。梵语 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893c" n="0893c"/> <lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R092" n="0935a07"/>质多耶。此云缘虑心。八识各能缘虑自分境故。妄 <lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R092" n="0935a08"/>想所摄。梵语阿赖耶。此云集起心。即第八识。集诸 <lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R092" n="0935a09"/>种子。起现行故。种习所摄。梵语乾栗陀耶。此云坚 <lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R092" n="0935a10"/>实心。即<persName>如来</persName>藏真如性也。寂照所摄。约法。第四。以 <lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R092" n="0935a11"/>般若波罗蜜心。是万法之体故。约喩。第一。以一十 <lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R092" n="0935a12"/>四行之略。能摄二十万颂之廣。为般若部中之心。 <lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R092" n="0935a13"/>如人心藏。是一身之要也。约果。拣非缘虑集起之 <lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R092" n="0935a14"/>心。下云。心无罣碍。究竟涅槃。约因。後三俱通。唯识 <lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R092" n="0935a15"/>颂云。金刚道後。异熟空故。又般若因。名观智心。无 <lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R092" n="0935a16"/>相无为。下云。无智之智。是也。蜜多果。名真空心。无 <lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R092" n="0935a17"/>住无动。下云。无得之得。是也。</p><p xml:id="pX26p0893c1112" cb:place="inline">梵语欲底修多罗。此 <lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R092" n="0935a18"/>云契经。契谓上契三世之<persName>佛</persName>。中契三空之理。下契 <lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R092" n="0935b01"/>三聚之機。经谓常住所证觉性。贯穿所知法義。摄 <lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R092" n="0935b02"/>持所化众生。开为三对。初教義。般若心是所诠義。 <lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R092" n="0935b03"/>经是能诠之教。二就義中。分总别对。心是诸法之 <lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R092" n="0935b04"/>总。称为总相法门。般若因。蜜多果。是别相法也。亦 <lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R092" n="0935b05"/>名法喩对。般若等。法也。心。喩也。即般若内。统归要 <lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R092" n="0935b06"/>妙之義。况人心藏。为主为要。统极之本。三就别法 <lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R092" n="0935b07"/>中。分因果对。或智悲对。般若是因修观智。波罗蜜 <lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R092" n="0935b08"/>多是果地悲化。亦名体用对。般若是体。此智慧体。 <lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R092" n="0935b09"/>神悟玄奥。妙证真源也。波罗是用。此到彼岸功用。 <lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R092" n="0935b10"/>翻尽生死之处。超至真空之际。即拣不到彼岸用 <lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R092" n="0935b11"/>也。具三对義。故立斯名。</p></cb:div></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译人</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893c2310" cb:place="inline">△次译人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R092" n="0935b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0893c2401">唐三藏法师<name role="" type="person">玄奘</name>奉诏译。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894a" n="0894a"/> <lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R092" n="0935b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a0101">唐洛州缑氏人。俗姓陈。随兄长腱法师。出家净土 <lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R092" n="0935b14"/>寺。年十一。诵维摩法花。二十一。讲心论。时号神人。 <lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R092" n="0935b15"/>贞观三年仲秋朔。往西域取经。至<g ref="#CB15583">罽</g>宾国。道险虎 <lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R092" n="0935b16"/>豹。不可过。遇一老僧。面疮体血。衣服被汚。愍将向 <lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R092" n="0935b17"/>寺。施与衣服饮食之具。独坐床上。口授心经。因常 <lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R092" n="0935b18"/>诵习。遂得山川平易。道路开通。虎豹潜形。魔鬼遁 <lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R092" n="0936a01"/>迹。经历百五十国。至<name role="" type="person">舍卫城</name>。取经六百五十七部。 <lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R092" n="0936a02"/>以贞观十九年。春正月还京。于玉花台。翻译经论。 <lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R092" n="0936a03"/>总一千三百三十卷。共成七十五部。年五十六。卧 <lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R092" n="0936a04"/>疾见大莲花。鲜白光色。及见<persName>佛</persName>相。右脇而逝。葬于 <lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R092" n="0936a05"/>白鹿原。此与什本。大同小异。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R092" n="0936a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">文義</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a1201">△十别解文義。<note place="inline">二</note>初显了般若。谓经是显了明说。 <lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R092" n="0936a07"/>令解生慧灭烦恼障故。于中分三。一序自行深般 <lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R092" n="0936a08"/>若<note place="inline">同诸经序分</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R092" n="0936a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0894a1501">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R092" n="0936a10"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R092" n="0936a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a1701">初句。能观人。</p><p xml:id="pX26p0894a1706" cb:place="inline">梵语缚噜枳帝。湿伐啰。此云观自在。 <lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R092" n="0936a12"/>或云观世音。实相观照。救世自在。此约智悲释。又 <lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R092" n="0936a13"/>观音救苦。恒在那伽。此约慧定释。又法花。真净智 <lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R092" n="0936a14"/>慈悲五观。定也。妙观梵潮勝五音。慧也。均等自在。 <lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R092" n="0936a15"/>又五观中。前三智也。後二悲也。五音中。三四悲也。 <lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R092" n="0936a16"/>馀三智也。正显智悲幷运。真俗融通。上同下合。得 <lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R092" n="0936a17"/>大自在。此是带果行因号也。果地号正法明<persName>如来</persName>。</p> <lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R092" n="0936a18"/><p xml:id="pX26p0894a2401">菩谓菩提。翻觉。萨谓萨埵。翻众生。以智上求菩提。 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894b" n="0894b"/> <lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R092" n="0936b01"/>用悲下救众生也。</p><p xml:id="pX26p0894b0108" cb:place="inline">上三字别号。此二字通名。菩萨 <lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R092" n="0936b02"/>西辅弥陀化主。来住普陀香山。廣度众生。同归乐 <lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R092" n="0936b03"/>土。观音自在。良有以也。</p> <lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R092" n="0936b04"/><p xml:id="pX26p0894b0401">二句。所行行。</p><p xml:id="pX26p0894b0406" cb:place="inline">深对浅言。共般若。浅也。不共般若。深 <lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R092" n="0936b05"/>也。人空般若。浅也。法空俱空般若。深也。大品云。欲 <lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R092" n="0936b06"/>求声闻乘者。当学般若波罗蜜。欲求辟支<persName>佛</persName>者。当 <lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R092" n="0936b07"/>学般若波罗蜜。欲求无上菩提者。当学般若波罗 <lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R092" n="0936b08"/>蜜。金刚云。一切贤圣。皆以无为法而有差别。涅槃 <lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R092" n="0936b09"/>明三兽渡河。谓象马兔。花严云。诸法实相。三乘皆 <lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R092" n="0936b10"/>得。而不名<persName>佛</persName>。则知断证理行。有浅深也。至于说法 <lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R092" n="0936b11"/>度生。法花云。应以声闻身得度者。即现声闻身。应 <lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R092" n="0936b12"/>以<persName>佛</persName>身得度者。即现<persName>佛</persName>身等。金刚云。为发大乘者 <lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R092" n="0936b13"/>说。为发最上乘者说。则知度三乘人。三空观。度一 <lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R092" n="0936b14"/>乘人。俱空观入矣。今拣浅行。故云深时。</p> <lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R092" n="0936b15"/><p xml:id="pX26p0894b1501">三句。观行境。</p><p xml:id="pX26p0894b1506" cb:place="inline">照见者。观照般若也。又因地识强智 <lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R092" n="0936b16"/>弱。照属六识。见属八识。兼慧心所。果位智强识弱。 <lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R092" n="0936b17"/>照属妙观察智。见属大圆镜智也。五蕴。境也。自他 <lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R092" n="0936b18"/>凡圣俱摄。梵语塞健陀。此云蕴。积聚義。或翻阴。盖 <lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R092" n="0937a01"/>覆義。积聚有为。盖覆真性故。噜伴。翻色。乃坚固想 <lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R092" n="0937a02"/>成。质碍为相。谓四大所成根尘等法。色空为际。尾 <lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R092" n="0937a03"/>也难喃。翻受。乃虚明想成。领纳为相。谓领纳苦乐。 <lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R092" n="0937a04"/>不苦乐境。触離为际。三倪也喃。翻想。乃融通想成。 <lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R092" n="0937a05"/>取像为相。谓取种种像。与念相应。记忘为际。三塞 <lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R092" n="0937a06"/>歌啰。翻行。乃幽隐想成。迁流为相。谓心心所法。川 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894c" n="0894c"/> <lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R092" n="0937a07"/>流不息。生灭为际。尾野喃。翻识。乃罔象想成。了别 <lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R092" n="0937a08"/>为相。谓于所缘境。炽燃了别。合<note place="inline">六和</note>湛<note place="inline">一精</note>为际。皆空 <lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R092" n="0937a09"/>者。梵语<g ref="#CB02122">秫</g>达。翻空。实相般若也。上之照见。三空无 <lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R092" n="0937a10"/>分别慧。此之蕴空。三空法性理境。蕴中无我。即人 <lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R092" n="0937a11"/>空。蕴本不生。即法空。蕴空亦空。即俱空。故什本云。 <lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R092" n="0937a12"/>色空故无壞相。受空故无纳相。想空故无知相。行 <lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R092" n="0937a13"/>空故无作相。识空故无觉相。大品云。色如聚沫。受 <lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R092" n="0937a14"/>如泡珠。想如阳<g ref="#CB08504">焰</g>。行如芭蕉。识如幻化。幷非实相。 <lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R092" n="0937a15"/>楞严云。幻妄称相。缘有合離。妄成生灭故。真体为 <lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R092" n="0937a16"/>性。一切法性。本自不生故。蕴中三空法性。唯深慧 <lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R092" n="0937a17"/>所能见也。</p> <lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R092" n="0937a18"/><p xml:id="pX26p0894c1201">四句。明利益。</p><p xml:id="pX26p0894c1206" cb:place="inline">超脱曰度。如刀斩物曰切。一切。统摄 <lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R092" n="0937b01"/>自他九法界也。苦。谓五苦。即生老病死。<note place="inline">一</note>求不得。 <lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R092" n="0937b02"/><note place="inline">二</note>爱别離。<note place="inline">三</note>怨憎会。<note place="inline">四</note>五阴炽盛<note place="inline">五</note>苦也。廣则二 <lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R092" n="0937b03"/>苦三苦。八苦十苦。<note place="inline">楞严</note>百一十苦<note place="inline">菩萨善戒</note>等。厄。谓七难。 <lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R092" n="0937b04"/>即水火风刀鬼枷贼也。廣则三灾六灾。<note place="inline">大三灾小三灾</note>八 <lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R092" n="0937b05"/>难十难。<note place="inline">楞严</note>百万障<note place="inline">花严</note>难等。证见第一義空。二死障 <lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R092" n="0937b06"/>恼斯尽。二种果得。一真理显也。又众生不修。见有 <lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R092" n="0937b07"/>蕴苦。如水结冰。受寒困厄。菩萨修观。蕴空无苦。如 <lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R092" n="0937b08"/>冰化水。得阳和乐。则行止功过。可勿思乎。</p> <lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R092" n="0937b09"/><p xml:id="pX26p0894c2101">宋译云。尔时<persName>世尊</persName>。即入甚深光明宣说正法三摩 <lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R092" n="0937b10"/>地。时观自在菩萨。在<persName>佛</persName>会中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0894c2201" n="0894c2201"/><anchor xml:id="beg0894c2201" n="0894c2201"/>已<anchor xml:id="end0894c2201"/>能修行甚深般若 <lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R092" n="0937b11"/>波罗蜜多。观见五蕴自性皆空。唐不空云。菩萨白 <lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R092" n="0937b12"/>言。我欲于会中。说诸菩萨普遍智藏般若波罗蜜 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895a" n="0895a"/> <lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R092" n="0937b13"/>多心。蒙<persName>佛</persName>听许。入慧光定。照五蕴空。度苦厄等。故 <lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R092" n="0937b14"/>此一节。为诸经序文。</p> <lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R092" n="0937b15"/><p xml:id="pX26p0895a0301">△二正教第一義空。同诸经正宗分。于中二。先。修 <lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R092" n="0937b16"/>因。<note place="inline">三</note>一观五蕴空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R092" n="0937b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0895a0501">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。</p><p xml:id="pX26p0895a0520" cb:place="inline">受 <lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R092" n="0937b18"/>想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R092" n="0938a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0895a0701">施护本云。舍利子。白观自在菩萨言。若有人欲修 <lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R092" n="0938a02"/>学甚深般若门者。当云何修学。时观自在菩萨。呼 <lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R092" n="0938a03"/>名而告之。故此节去。皆属正宗文也。</p><p xml:id="pX26p0895a0915" cb:place="inline">初句。擧行人。</p> <lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R092" n="0938a04"/><p xml:id="pX26p0895a1001">梵语舍利弗呾啰。连父母称名。舍利。母名。翻身。身 <lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R092" n="0938a05"/>端严故。又云珠。云鹭。眼如明珠。鹙鹭故。弗呾啰。父 <lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R092" n="0938a06"/>名。翻圆满。论義圆满故。论师也。亦翻子。是舍利女 <lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R092" n="0938a07"/>之子也。连为号者。不忘亲故。<persName>佛</persName>弟子中。智慧第一。 <lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R092" n="0938a08"/>般若转教。四弟推尊。</p> <lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R092" n="0938a09"/><p xml:id="pX26p0895a1501">次色四句。明观法。</p><p xml:id="pX26p0895a1508" cb:place="inline">宋译云。观自在菩萨。告尊者言。 <lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R092" n="0938a10"/>若欲学此甚深般若。当观五蕴自性皆空。伏疑难 <lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R092" n="0938a11"/>云。色是有法。云何皆空。故答释曰。色不异空。以色 <lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R092" n="0938a12"/>幻相。不异空无相故。又色即是空。以色本无生性。 <lb ed="X" n="0895a19"/><lb ed="R092" n="0938a13"/>即空无生性故。<note place="inline">初句约相。三句约性</note>又伏难云。空是无法。云 <lb ed="X" n="0895a20"/><lb ed="R092" n="0938a14"/>何容色。故又答曰。空不异色。以空无相。不异色幻 <lb ed="X" n="0895a21"/><lb ed="R092" n="0938a15"/>相故。又空即是色。以空无生性。即色无生性故。</p><p xml:id="pX26p0895a2119" cb:place="inline"><note place="inline">二句 <lb ed="X" n="0895a22"/><lb ed="R092" n="0938a16"/>通问。四句通性。问隔以释</note>亦可<note place="inline">顺次解释</note>人天疑色实有。故告色不 <lb ed="X" n="0895a23"/><lb ed="R092" n="0938a17"/>异空。谓色幻相。不异空无相也。二乘疑空实无。故 <lb ed="X" n="0895a24"/><lb ed="R092" n="0938a18"/>告空不异色。谓空无相。不异色幻相也。<note place="inline">人天小乘。明生灭法。 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895b" n="0895b"/> <lb ed="X" n="0895b01"/><lb ed="R092" n="0938b01"/>作析空观。故说不异</note>相宗菩萨。疑色为法相。故告色即是空。 <lb ed="X" n="0895b02"/><lb ed="R092" n="0938b02"/>谓色本无生性。即是空无生性也。空宗菩萨。疑空 <lb ed="X" n="0895b03"/><lb ed="R092" n="0938b03"/>为无相。故告空即是色。谓空无生性。即是色无生 <lb ed="X" n="0895b04"/><lb ed="R092" n="0938b04"/>性也。<note place="inline">空相大乘。了法无生。作体空观。故说即是。</note>贤首疏云。色是幻色。必 <lb ed="X" n="0895b05"/><lb ed="R092" n="0938b05"/>不碍空。<note place="inline">色不异空</note>空是真空。必不碍色。<note place="inline">空不异色</note>顺释明色 <lb ed="X" n="0895b06"/><lb ed="R092" n="0938b06"/>空不异也。又云。若碍于色。即是断空。非真空故。<note place="inline">色即 <lb ed="X" n="0895b07"/><lb ed="R092" n="0938b07"/>是空</note>若碍于空。即是实色。非幻色故。<note place="inline">空即是色</note>反显明色 <lb ed="X" n="0895b08"/><lb ed="R092" n="0938b08"/>空相即也。</p><p xml:id="pX26p0895b0805" cb:place="inline">又初句。即杜顺会色归空观。天台从假 <lb ed="X" n="0895b09"/><lb ed="R092" n="0938b09"/>入空观。二句。即杜顺明空入色观。天台从空入假 <lb ed="X" n="0895b10"/><lb ed="R092" n="0938b10"/>观。三四句。即杜顺色空无碍<note place="inline">出法界观</note>观。天台空假平 <lb ed="X" n="0895b11"/><lb ed="R092" n="0938b11"/>等<note place="inline">出璎珞经</note>观。</p><p xml:id="pX26p0895b1107" cb:place="inline">经云。般若非有相。<note place="inline">亦非常相。异相。及计色大我小。我在色中。 <lb ed="X" n="0895b12"/><lb ed="R092" n="0938b12"/>乃至非我相。自性等。色不异空故</note>非无相。<note place="inline">亦非断相。一相。及计我大色小。色在我中。乃至 <lb ed="X" n="0895b13"/><lb ed="R092" n="0938b13"/>非人相。他性等。空不异色故</note>非亦有亦无相。<note place="inline">三句非双存。亦非即蕴是我。乃至非 <lb ed="X" n="0895b14"/><lb ed="R092" n="0938b14"/>众生相。共性等。色即是空故</note>非非有非无相。<note place="inline">四句非幷泯。亦非離蕴是我。乃至非 <lb ed="X" n="0895b15"/><lb ed="R092" n="0938b15"/>寿者相。无因性等。空即是色故</note>若能離四句。<note place="inline">有无存泯句也。四相四性俱摄在内</note>绝 <lb ed="X" n="0895b16"/><lb ed="R092" n="0938b16"/>百非。方是甚深般若观门。故以四句晓之也。</p><p xml:id="pX26p0895b1618" cb:place="inline">楞严 <lb ed="X" n="0895b17"/><lb ed="R092" n="0938b17"/>云。汝原不知<persName>如来</persName>藏中。性色真空。<note place="inline">色不异空。色即是空</note>性空 <lb ed="X" n="0895b18"/><lb ed="R092" n="0938b18"/>真色。<note place="inline">空不异色。空即是色</note>淸净本然。周遍法界。随众生心。应 <lb ed="X" n="0895b19"/><lb ed="R092" n="0939a01"/>所知量。菩萨告以四句。不其然乎。若以水喩。应云。 <lb ed="X" n="0895b20"/><lb ed="R092" n="0939a02"/>冰不异水。水不异冰。冰即是水。水即是冰。冰水皆 <lb ed="X" n="0895b21"/><lb ed="R092" n="0939a03"/>幻相。湿性是不异。又以金喩。亦云器不异金。金不 <lb ed="X" n="0895b22"/><lb ed="R092" n="0939a04"/>异器。器即是金。金即是器。器金亦幻相。坚性同无 <lb ed="X" n="0895b23"/><lb ed="R092" n="0939a05"/>异。设遇沙冰泥水。镀器矿金。是异不即矣。凡圣迷 <lb ed="X" n="0895b24"/><lb ed="R092" n="0939a06"/>悟若此。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895c" n="0895c"/> <lb ed="X" n="0895c01"/><lb ed="R092" n="0939a07"/><p xml:id="pX26p0895c0101">後受二句。例馀蕴。</p><p xml:id="pX26p0895c0108" cb:place="inline">色空无相。性本寂灭既尔。馀四 <lb ed="X" n="0895c02"/><lb ed="R092" n="0939a08"/>蕴法。远離性相亦然。</p><p xml:id="pX26p0895c0209" cb:place="inline">色法四句三观如此。馀受想 <lb ed="X" n="0895c03"/><lb ed="R092" n="0939a09"/>等。四句三观。亦若是也。</p><p xml:id="pX26p0895c0310" cb:place="inline">受不异空。乃至识不异空。 <lb ed="X" n="0895c04"/><lb ed="R092" n="0939a10"/>空观也。空不异受。乃至空不异识。假观也。即受即 <lb ed="X" n="0895c05"/><lb ed="R092" n="0939a11"/>空。乃至即空即识。中观也。</p><p xml:id="pX26p0895c0511" cb:place="inline">以真空性识。即離无碍 <lb ed="X" n="0895c06"/><lb ed="R092" n="0939a12"/>故。</p><p xml:id="pX26p0895c0602" cb:place="inline">△二明六相空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895c07"/><lb ed="R092" n="0939a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0895c0701">舍利子。是诸法空相。不生不灭。不垢不净。不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895c08"/><lb ed="R092" n="0939a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0895c0801">是诸法者。望上五蕴。望下处界等。空者。谓第一義 <lb ed="X" n="0895c09"/><lb ed="R092" n="0939a15"/>空。二空。<note place="inline">唯识</note>三空。<note place="inline">楞严</note>七空。<note place="inline">楞伽</note>十空。<note place="inline">梵网</note>十八空。<note place="inline">大品</note>二十 <lb ed="X" n="0895c10"/><lb ed="R092" n="0939a16"/>空等。相者。谓生灭等六相。约观释之。是即我空。法 <lb ed="X" n="0895c11"/><lb ed="R092" n="0939a17"/>即法空。空即俱空。又诸法。假观。空相。空观。合为中 <lb ed="X" n="0895c12"/><lb ed="R092" n="0939a18"/>道观也。</p> <lb ed="X" n="0895c13"/><lb ed="R092" n="0939b01"/><p xml:id="pX26p0895c1301">生灭。约体。以真空体。非前际生。非後际灭。绝常绝 <lb ed="X" n="0895c14"/><lb ed="R092" n="0939b02"/>断。故云不生灭也。垢净。约相。以真空相。非迷时垢。 <lb ed="X" n="0895c15"/><lb ed="R092" n="0939b03"/>非悟时净。離有離无。故云不垢净也。增减。约用。以 <lb ed="X" n="0895c16"/><lb ed="R092" n="0939b04"/>真空用。非圣位增。非凡位减。超异超一。故云不增 <lb ed="X" n="0895c17"/><lb ed="R092" n="0939b05"/>减也。</p><p xml:id="pX26p0895c1703" cb:place="inline">又生灭。世间蕴处界法。垢净。出世谛缘智法。 <lb ed="X" n="0895c18"/><lb ed="R092" n="0939b06"/>增减。上上菩提涅槃法。就世法言。蕴是生灭。处是 <lb ed="X" n="0895c19"/><lb ed="R092" n="0939b07"/>垢净。界是增减。出世法言。十二因缘。生灭。四谛。垢 <lb ed="X" n="0895c20"/><lb ed="R092" n="0939b08"/>净。智得。增减。真空離此。故云不也。</p><p xml:id="pX26p0895c2014" cb:place="inline">又不生。实谛观。 <lb ed="X" n="0895c21"/><lb ed="R092" n="0939b09"/>不灭。世谛观。合名第一義谛观。<note place="inline">梵网</note>不垢。空性观。不 <lb ed="X" n="0895c22"/><lb ed="R092" n="0939b10"/>净。色相观。兼则中心观。<note place="inline">仁王</note>不增。无为观。不减。有为 <lb ed="X" n="0895c23"/><lb ed="R092" n="0939b11"/>观。连成性空观。<note place="inline">梵网</note>又不生灭。生空观也。不垢净。法 <lb ed="X" n="0895c24"/><lb ed="R092" n="0939b12"/>空观也。不增减。俱空观<note place="inline">楞严</note>也。六相既遣。空理自显。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896a" n="0896a"/> <lb ed="X" n="0896a01"/><lb ed="R092" n="0939b13"/><p xml:id="pX26p0896a0101">如冰未消。自有凝散。汚洁。巨细等相。今既化为一 <lb ed="X" n="0896a02"/><lb ed="R092" n="0939b14"/>水。便归不生不灭体矣。真空亦然。</p><p xml:id="pX26p0896a0214" cb:place="inline">△三示诸法空。</p> <lb ed="X" n="0896a03"/><lb ed="R092" n="0939b15"/><p xml:id="pX26p0896a0301">一世间法。三科。共三十五。二出世法。三门。共十八。 <lb ed="X" n="0896a04"/><lb ed="R092" n="0939b16"/>总五十三。若加六入。名四科。因缘中。开生起还灭 <lb ed="X" n="0896a05"/><lb ed="R092" n="0939b17"/>二门。智得前加十度。即成八十一法。就经文明。一 <lb ed="X" n="0896a06"/><lb ed="R092" n="0939b18"/>五蕴。二五苦。三七厄难。四六相。五十二处。六十八 <lb ed="X" n="0896a07"/><lb ed="R092" n="0940a01"/>界。七十二因缘。八四谛。九二空行。十三心。十一二 <lb ed="X" n="0896a08"/><lb ed="R092" n="0940a02"/>果。十二五咒。亦有八十一法。皆是般若真空相也。</p> <lb ed="X" n="0896a09"/><lb ed="R092" n="0940a03"/><p xml:id="pX26p0896a0901">中分为二。先世间法空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896a10"/><lb ed="R092" n="0940a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0896a1001">是故空中无色。无受想行识。</p><p xml:id="pX26p0896a1012" cb:place="inline">无眼耳鼻舌身意。无色 <lb ed="X" n="0896a11"/><lb ed="R092" n="0940a05"/>声香味触法。无眼界。乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896a12"/><lb ed="R092" n="0940a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0896a1201">是故空中。承上接下之词。以是六相俱尽。始成般 <lb ed="X" n="0896a13"/><lb ed="R092" n="0940a07"/>若真空。又真空中。不但空彼六相。即此色蕴等法 <lb ed="X" n="0896a14"/><lb ed="R092" n="0940a08"/>亦空。故云空中无色等也。所谓弥满淸净。中不容 <lb ed="X" n="0896a15"/><lb ed="R092" n="0940a09"/>他。</p> <lb ed="X" n="0896a16"/><lb ed="R092" n="0940a10"/><p xml:id="pX26p0896a1601">世间法相有三。一五蕴门。此为愚心不愚色者。利 <lb ed="X" n="0896a17"/><lb ed="R092" n="0940a11"/>根而说。故合色为一。开心为四也。</p><p xml:id="pX26p0896a1714" cb:place="inline">而云无者。楞严 <lb ed="X" n="0896a18"/><lb ed="R092" n="0940a12"/>明。色如空中眼花。受如空手摩触。想如空谈醋梅。 <lb ed="X" n="0896a19"/><lb ed="R092" n="0940a13"/>行如空泡瀑布。识如空饷孔甁。理实皆悉不壞色 <lb ed="X" n="0896a20"/><lb ed="R092" n="0940a14"/>等。以自性空。不待壞故。楞伽云。谓一切法。自他共 <lb ed="X" n="0896a21"/><lb ed="R092" n="0940a15"/>相。皆不生故。名为相空。谓一切法。自性不生。名自 <lb ed="X" n="0896a22"/><lb ed="R092" n="0940a16"/>性空。下幷准知。</p> <lb ed="X" n="0896a23"/><lb ed="R092" n="0940a17"/><p xml:id="pX26p0896a2301">二十二处门。内六根。外六尘。名十二处。处者所也。 <lb ed="X" n="0896a24"/><lb ed="R092" n="0940a18"/>根尘各有内外所在也。乃为愚色不愚心者。中根 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896b" n="0896b"/> <lb ed="X" n="0896b01"/><lb ed="R092" n="0940b01"/>而说。故合心为一分半。谓意处全。法处半分。开色 <lb ed="X" n="0896b02"/><lb ed="R092" n="0940b02"/>为十分半。谓五根五尘。法处半分也。</p><p xml:id="pX26p0896b0215" cb:place="inline">眼等名六根。 <lb ed="X" n="0896b03"/><lb ed="R092" n="0940b03"/>能生为義。生识性故。亦名六入。吸取为義。吸尘境 <lb ed="X" n="0896b04"/><lb ed="R092" n="0940b04"/>故。斫刍。翻眼。如葡萄朵。见精映色。戍噜怛啰。翻耳。 <lb ed="X" n="0896b05"/><lb ed="R092" n="0940b05"/>如新卷葉。听精映声。喝啰拏。翻鼻。如双垂爪。嗅精 <lb ed="X" n="0896b06"/><lb ed="R092" n="0940b06"/>映香。时吃缚。翻舌。如初偃月。嚐精映味。歌野。翻身。 <lb ed="X" n="0896b07"/><lb ed="R092" n="0940b07"/>如腰鼓颡。觉精映触。摩啰。翻意。如幽室见。知精映 <lb ed="X" n="0896b08"/><lb ed="R092" n="0940b08"/>法。亦云无者。楞严云。因缘和合。虚妄有生。因缘别 <lb ed="X" n="0896b09"/><lb ed="R092" n="0940b09"/>離。虚妄名灭。殊不知生灭。本真空性。性真空中。求 <lb ed="X" n="0896b10"/><lb ed="R092" n="0940b10"/>于生灭。了无所得也。</p><p xml:id="pX26p0896b1009" cb:place="inline">色等名六尘。染汚为義。染根 <lb ed="X" n="0896b11"/><lb ed="R092" n="0940b11"/>识故。路伴。翻色。靑黄长短也。设没啰。翻声。男女絃 <lb ed="X" n="0896b12"/><lb ed="R092" n="0940b12"/>管也。献<g ref="#CB00501">驮</g>辣。翻香。沉檀龙麝也。佐塞。翻味。甜酸饮 <lb ed="X" n="0896b13"/><lb ed="R092" n="0940b13"/>食也。仡啰瑟咤耶。翻触。冷暖衣服也。达哩摩。翻法。 <lb ed="X" n="0896b14"/><lb ed="R092" n="0940b14"/>过现影像也。據楞严。色属明暗。声通动静。香赅通 <lb ed="X" n="0896b15"/><lb ed="R092" n="0940b15"/>塞。味兼恬变。触连離合。法统生灭。</p><p xml:id="pX26p0896b1514" cb:place="inline">俱曰无者。经云。 <lb ed="X" n="0896b16"/><lb ed="R092" n="0940b16"/>观相元妄。无可指陈。犹邀空花。结为空果。观性元 <lb ed="X" n="0896b17"/><lb ed="R092" n="0940b17"/>真。唯妙觉空。妙觉空心。先非色法。</p> <lb ed="X" n="0896b18"/><lb ed="R092" n="0940b18"/><p xml:id="pX26p0896b1801">三十八界门。内六根。外六尘。中六识。名十八界。界 <lb ed="X" n="0896b19"/><lb ed="R092" n="0941a01"/>者。界畔。种族義。识与根尘。共相邻界。各有种族也。 <lb ed="X" n="0896b20"/><lb ed="R092" n="0941a02"/>斯为心色俱愚者。钝根而说。故心色俱开。谓开心 <lb ed="X" n="0896b21"/><lb ed="R092" n="0941a03"/>为七分半。即六识意根。法界心所半分。开色为十 <lb ed="X" n="0896b22"/><lb ed="R092" n="0941a04"/>分半。即五根五尘。法界无表半分也。</p><p xml:id="pX26p0896b2215" cb:place="inline">根尘名義。如 <lb ed="X" n="0896b23"/><lb ed="R092" n="0941a05"/>上。六识者。了别为義。眼色为缘。生于眼识。分别明 <lb ed="X" n="0896b24"/><lb ed="R092" n="0941a06"/>暗等色。乃至意法为缘。生于意识。分别生灭等法。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896c" n="0896c"/> <lb ed="X" n="0896c01"/><lb ed="R092" n="0941a07"/><p xml:id="pX26p0896c0101">无眼界者。楞严云。当知眼色为缘。生眼识界。三处 <lb ed="X" n="0896c02"/><lb ed="R092" n="0941a08"/>都无。乃至者。超略之词。影略耳鼻舌身四识界也。 <lb ed="X" n="0896c03"/><lb ed="R092" n="0941a09"/>无意识界者。楞严云。当知意法为缘。生意识界。三 <lb ed="X" n="0896c04"/><lb ed="R092" n="0941a10"/>处都无。瑜伽云。蕴处及界等。远離诸性相。能取所 <lb ed="X" n="0896c05"/><lb ed="R092" n="0941a11"/>取<note place="inline">二取</note>执。<note place="inline">二执</note>诸法悉无我。平等如虚空。<note place="inline">我空</note>自性本不 <lb ed="X" n="0896c06"/><lb ed="R092" n="0941a12"/>生。<note place="inline">法空</note>空性圆寂故。纤界不立。真第一空。</p><p xml:id="pX26p0896c0617" cb:place="inline">此如冰人 <lb ed="X" n="0896c07"/><lb ed="R092" n="0941a13"/>五蕴六根。外观六甁六色之冰。如处界等。今遇火 <lb ed="X" n="0896c08"/><lb ed="R092" n="0941a14"/>日之时。总成一汪水矣。不空何待。</p><p xml:id="pX26p0896c0814" cb:place="inline">△次出世法空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896c09"/><lb ed="R092" n="0941a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0896c0901">无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死尽。</p><p xml:id="pX26p0896c0919" cb:place="inline">无苦 <lb ed="X" n="0896c10"/><lb ed="R092" n="0941a16"/>集灭道。</p><p xml:id="pX26p0896c1004" cb:place="inline">无智亦无得。</p><p xml:id="pX26p0896c1009" cb:place="inline">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0896c11"/><lb ed="R092" n="0941a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0896c1101">出世法相亦三。一因缘门。此为中乘缘觉而说。</p><p xml:id="pX26p0896c1119" cb:place="inline">一 <lb ed="X" n="0896c12"/><lb ed="R092" n="0941a18"/>无明。迷暗也。烦恼障。惑道。二行。造作也。业障业道。 <lb ed="X" n="0896c13"/><lb ed="R092" n="0941b01"/>此二支。属过去因。三识分别也。初托母胎。起一心 <lb ed="X" n="0896c14"/><lb ed="R092" n="0941b02"/>意妄念。四名色。名是心受想行识四蕴也。色是身。 <lb ed="X" n="0896c15"/><lb ed="R092" n="0941b03"/>色蕴也。五六入。胎中成六根也。六触。出胎後。三四 <lb ed="X" n="0896c16"/><lb ed="R092" n="0941b04"/>岁。六根对六尘也。七受。五六至十三岁。领纳前境。 <lb ed="X" n="0896c17"/><lb ed="R092" n="0941b05"/>违顺苦乐也。此五支。报障苦道。属现在果。八爱。十 <lb ed="X" n="0896c18"/><lb ed="R092" n="0941b06"/>四至十八九。贪恋男女银钱五欲等事也。九取。二 <lb ed="X" n="0896c19"/><lb ed="R092" n="0941b07"/>十<anchor xml:id="nkr_note_add_0896c1901" n="0896c1901"/><anchor xml:id="beg0896c1901" n="0896c1901"/>已<anchor xml:id="end0896c1901"/>後。于五尘境。廣遍追求也。此二烦恼障。惑道。 <lb ed="X" n="0896c20"/><lb ed="R092" n="0941b08"/>十有。既有尘欲。作有漏业。当生三有也。此一业障 <lb ed="X" n="0896c21"/><lb ed="R092" n="0941b09"/>业道。兼上为三支。成未来因。十一生。四生六道中 <lb ed="X" n="0896c22"/><lb ed="R092" n="0941b10"/>受生也。十二老死。既生五蕴身後。毕至熟壞时也。 <lb ed="X" n="0896c23"/><lb ed="R092" n="0941b11"/>此二支。报障。苦道。属未来果。</p><p xml:id="pX26p0896c2312" cb:place="inline">然十二支。作二门观。 <lb ed="X" n="0896c24"/><lb ed="R092" n="0941b12"/>一生起门。谓无明缘行。乃至生缘老死。今云无无 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897a" n="0897a"/> <lb ed="X" n="0897a01"/><lb ed="R092" n="0941b13"/>明。乃至无老死者。以其缘生性空故也。二还灭门。 <lb ed="X" n="0897a02"/><lb ed="R092" n="0941b14"/>谓无明灭。则行灭。乃至生灭则老死灭。今云亦无 <lb ed="X" n="0897a03"/><lb ed="R092" n="0941b15"/>无明尽。乃至亦无老死尽者。以其无生真空故也。 <lb ed="X" n="0897a04"/><lb ed="R092" n="0941b16"/>楞严云。真性有为空。缘生故如幻。无为无起灭。不 <lb ed="X" n="0897a05"/><lb ed="R092" n="0941b17"/>实如空花。</p><p xml:id="pX26p0897a0505" cb:place="inline">喩一冰冻支<persName>佛</persName>。独宿雪峰。朝看十二冰 <lb ed="X" n="0897a06"/><lb ed="R092" n="0941b18"/>城雪园。至昏暮时。幷不可得。</p> <lb ed="X" n="0897a07"/><lb ed="R092" n="0942a01"/><p xml:id="pX26p0897a0701">二四谛门。此为小乘声闻而说。</p><p xml:id="pX26p0897a0713" cb:place="inline">一苦谛。是生死报 <lb ed="X" n="0897a08"/><lb ed="R092" n="0942a02"/>果也。令彼厌。二集谛。是烦恼业。因也。令彼断。此二 <lb ed="X" n="0897a09"/><lb ed="R092" n="0942a03"/>世间因果。三灭谛。是涅槃理。果也。令彼欣。四道谛。 <lb ed="X" n="0897a10"/><lb ed="R092" n="0942a04"/>是正助行。因也。令彼修。此二出世因果。观四谛空。 <lb ed="X" n="0897a11"/><lb ed="R092" n="0942a05"/>成罗汉道。然与前门。开合异耳。谓无明行爱取有 <lb ed="X" n="0897a12"/><lb ed="R092" n="0942a06"/>五支。合为集谛。馀识。名色入。触受生老死七支。开 <lb ed="X" n="0897a13"/><lb ed="R092" n="0942a07"/>为苦谛。观因缘智。即为道谛。十二支灭。即为灭谛。</p> <lb ed="X" n="0897a14"/><lb ed="R092" n="0942a08"/><p xml:id="pX26p0897a1401">尽云无者。出世对世间说。既无苦集。何有灭道。因 <lb ed="X" n="0897a15"/><lb ed="R092" n="0942a09"/>缘尙空。四谛安寄。金刚云。实无有法。名阿罗汉。</p><p xml:id="pX26p0897a1519" cb:place="inline">喩 <lb ed="X" n="0897a16"/><lb ed="R092" n="0942a10"/>雪目连。降一冰龙。暑天想起。影迹无踪。</p> <lb ed="X" n="0897a17"/><lb ed="R092" n="0942a11"/><p xml:id="pX26p0897a1701">三二法门。此为大乘菩萨而说。</p><p xml:id="pX26p0897a1713" cb:place="inline">據楞严。智得。通前 <lb ed="X" n="0897a18"/><lb ed="R092" n="0942a12"/>彻後。今经。義可上下。法专衍门。智谓二空观智。得 <lb ed="X" n="0897a19"/><lb ed="R092" n="0942a13"/>即二空理境。岂不小大俱通。智乃六度中一。得是 <lb ed="X" n="0897a20"/><lb ed="R092" n="0942a14"/>波罗蜜果。岂不局一大乘。</p><p xml:id="pX26p0897a2011" cb:place="inline">幷云无者。二空对治二 <lb ed="X" n="0897a21"/><lb ed="R092" n="0942a15"/>执。智慧为度愚痴。愚执不立。空智何有。楞严云。犹 <lb ed="X" n="0897a22"/><lb ed="R092" n="0942a16"/>非真非真。云何见所见。金刚云。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。 <lb ed="X" n="0897a23"/><lb ed="R092" n="0942a17"/>即非般若波罗蜜。又云。实无有法。名为菩萨。</p><p xml:id="pX26p0897a2318" cb:place="inline">如冰 <lb ed="X" n="0897a24"/><lb ed="R092" n="0942a18"/>文殊。烘火观冰盘珠。顷刻洋去。有何迹耶。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897b" n="0897b"/> <lb ed="X" n="0897b01"/><lb ed="R092" n="0942b01"/><p xml:id="pX26p0897b0101">以句。终归一空也。因由曰以。不但无智无得。即谛 <lb ed="X" n="0897b02"/><lb ed="R092" n="0942b02"/>缘蕴界。皆空无法。非但空中无法。即此空亦无得。 <lb ed="X" n="0897b03"/><lb ed="R092" n="0942b03"/>楞伽遣二无我。维摩空病亦空。楞严俱空不生。仁 <lb ed="X" n="0897b04"/><lb ed="R092" n="0942b04"/>王法空故空。正此義也。故者。牒前起後之词。</p><p xml:id="pX26p0897b0418" cb:place="inline">问。前 <lb ed="X" n="0897b05"/><lb ed="R092" n="0942b05"/>云空即是色。今何空灭色耶。答。前虽存而未尝不 <lb ed="X" n="0897b06"/><lb ed="R092" n="0942b06"/>尽。论云。因缘所生法。我说即是空。今都亡而未尝 <lb ed="X" n="0897b07"/><lb ed="R092" n="0942b07"/>不立。论云。以有空義故。一切法得成。审前後上下 <lb ed="X" n="0897b08"/><lb ed="R092" n="0942b08"/>文。自知義意。</p><p xml:id="pX26p0897b0806" cb:place="inline">△次。证果<note place="inline">二</note>一菩萨究竟真空涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0897b09"/><lb ed="R092" n="0942b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0897b0901">菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0897b0913" cb:place="inline">心无罣碍。无罣碍故。 <lb ed="X" n="0897b10"/><lb ed="R092" n="0942b10"/>无有恐怖。远離顚倒梦想。</p><p xml:id="pX26p0897b1011" cb:place="inline">究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0897b11"/><lb ed="R092" n="0942b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0897b1101">先擧人依法。菩提云觉道。萨埵云有情。一约境。所 <lb ed="X" n="0897b12"/><lb ed="R092" n="0942b12"/>求所度。有情之中。称觉悟者。二约心。能证能断。有 <lb ed="X" n="0897b13"/><lb ed="R092" n="0942b13"/>觉悟之智。去情虑之识。三约能所。所求。是<persName>佛</persName>觉果。 <lb ed="X" n="0897b14"/><lb ed="R092" n="0942b14"/>能求。有情因也。略称菩萨大乘人名。</p><p xml:id="pX26p0897b1415" cb:place="inline">般若。真空智。 <lb ed="X" n="0897b15"/><lb ed="R092" n="0942b15"/>波罗。解脱境。最上乘法。金刚云。第一波罗蜜。即非 <lb ed="X" n="0897b16"/><lb ed="R092" n="0942b16"/>第一波罗蜜。梵网云。第一義空慧门。空空慧门。空 <lb ed="X" n="0897b17"/><lb ed="R092" n="0942b17"/>空复空慧门。空空复空空慧门。斯之谓也。</p> <lb ed="X" n="0897b18"/><lb ed="R092" n="0942b18"/><p xml:id="pX26p0897b1801">次断障得果。罣碍。有为无为业障。染净善恶等。现 <lb ed="X" n="0897b19"/><lb ed="R092" n="0943a01"/>在心也。恐怖。有漏无漏苦报。分段变易等。未来心 <lb ed="X" n="0897b20"/><lb ed="R092" n="0943a02"/>也。倒想有相无相烦恼。见爱无明等。过去心也。</p><p xml:id="pX26p0897b2019" cb:place="inline">对 <lb ed="X" n="0897b21"/><lb ed="R092" n="0943a03"/>前法言。结缚碍也。色尘处谛。不垢不净观断。生死 <lb ed="X" n="0897b22"/><lb ed="R092" n="0943a04"/>怖也。受行蕴根因缘。不生不灭观断。痴惑梦也识。 <lb ed="X" n="0897b23"/><lb ed="R092" n="0943a05"/>想界智。不增不减观断。三心既不可得。故无而又 <lb ed="X" n="0897b24"/><lb ed="R092" n="0943a06"/>離也。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897c" n="0897c"/> <lb ed="X" n="0897c01"/><lb ed="R092" n="0943a07"/><p xml:id="pX26p0897c0101">涅槃。断果究竟。得入无馀也。梵语摩诃般涅槃那。 <lb ed="X" n="0897c02"/><lb ed="R092" n="0943a08"/>华言大灭度。大是法身灭。是解脱。度是般若。此之 <lb ed="X" n="0897c03"/><lb ed="R092" n="0943a09"/>三德。非别外有。迷即三障。悟即三德。三障若空。三 <lb ed="X" n="0897c04"/><lb ed="R092" n="0943a10"/>德乃显。所谓生死即法身。烦恼即般若。结业即解 <lb ed="X" n="0897c05"/><lb ed="R092" n="0943a11"/>脱。自非般若观照。功德不能开显。譬如磨镜。垢尽 <lb ed="X" n="0897c06"/><lb ed="R092" n="0943a12"/>明现。</p><p xml:id="pX26p0897c0603" cb:place="inline">犹冰弥勒。朝阳放布袋水。流入大寂灭海。澄 <lb ed="X" n="0897c07"/><lb ed="R092" n="0943a13"/>渟皎洁也。故此涅槃。亦空无相。法花云。究竟涅槃。 <lb ed="X" n="0897c08"/><lb ed="R092" n="0943a14"/>常寂灭相。终归于空。</p><p xml:id="pX26p0897c0809" cb:place="inline">△二诸<persName>佛</persName>圆证无相菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0897c09"/><lb ed="R092" n="0943a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0897c0901">三世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0897c0913" cb:place="inline">得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0897c10"/><lb ed="R092" n="0943a16"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0897c11"/><lb ed="R092" n="0943a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0897c1101">先擧人依法。前属大乘因地。此局一乘果位。过现 <lb ed="X" n="0897c12"/><lb ed="R092" n="0943a18"/>未曰三世。三劫各有千<persName>佛</persName>。故云诸也。梵语<persName>佛陀</persName>。华 <lb ed="X" n="0897c13"/><lb ed="R092" n="0943b01"/>言觉者。一自觉真谛。離心识超人天。二觉他俗谛。 <lb ed="X" n="0897c14"/><lb ed="R092" n="0943b02"/>離色尘。超二乘。三圆觉中谛。二俱離。超菩萨。具三 <lb ed="X" n="0897c15"/><lb ed="R092" n="0943b03"/>觉義。称<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>。能依人也。般若。所依法也。谓于三 <lb ed="X" n="0897c16"/><lb ed="R092" n="0943b04"/>性。立三无性以观。一遍计执性。作无相观。二依他 <lb ed="X" n="0897c17"/><lb ed="R092" n="0943b05"/>起性。作无生观。三圆成实性。作无性观。以此三无 <lb ed="X" n="0897c18"/><lb ed="R092" n="0943b06"/>性。显彼真空相。成相三觉德。更无别门也。</p><p xml:id="pX26p0897c1817" cb:place="inline">次得果 <lb ed="X" n="0897c19"/><lb ed="R092" n="0943b07"/>成觉。菩提。智果也。得字贯下。菩提彻上。阿耨多罗。 <lb ed="X" n="0897c20"/><lb ed="R092" n="0943b08"/>此云无上。三藐。此云正等。三菩提。此云正觉。内含 <lb ed="X" n="0897c21"/><lb ed="R092" n="0943b09"/>三義。一正觉。即如理智。正观真谛。拣凡外之不正。 <lb ed="X" n="0897c22"/><lb ed="R092" n="0943b10"/>二等觉。即如量智。遍观俗谛。拣权小之不等。三无 <lb ed="X" n="0897c23"/><lb ed="R092" n="0943b11"/>上觉。即无碍智。统观中谛。拣因地有上。此菩提果。 <lb ed="X" n="0897c24"/><lb ed="R092" n="0943b12"/>得实无得。故大品云。无得而得。金刚云。我于阿耨 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898a" n="0898a"/> <lb ed="X" n="0898a01"/><lb ed="R092" n="0943b13"/>菩提。无有少法可得。又云。实无有法。<persName>如来</persName>得三菩 <lb ed="X" n="0898a02"/><lb ed="R092" n="0943b14"/>提。圆觉云。妙圆觉心。本无菩提。及与涅槃。亦无成 <lb ed="X" n="0898a03"/><lb ed="R092" n="0943b15"/><persName>佛</persName>。及不成<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX26p0898a0306" cb:place="inline">如晒彩色冰<persName>佛</persName>。洋到妙莊严海。森罗 <lb ed="X" n="0898a04"/><lb ed="R092" n="0943b16"/>自现。非外宝光为美饰也。</p> <lb ed="X" n="0898a05"/><lb ed="R092" n="0943b17"/><p xml:id="pX26p0898a0501">问。前云以无所得。今何得二果耶。答。由前真空。有 <lb ed="X" n="0898a06"/><lb ed="R092" n="0943b18"/>後实相。故得二果。又由後实相。始成前真空。故二 <lb ed="X" n="0898a07"/><lb ed="R092" n="0944a01"/>果无得。楞严云。圆满菩提。归无所得。详上二段密 <lb ed="X" n="0898a08"/><lb ed="R092" n="0944a02"/>多故字。意自可知。以上正宗竟。</p> <lb ed="X" n="0898a09"/><lb ed="R092" n="0944a03"/><p xml:id="pX26p0898a0901">△三结通秘密真言<note place="inline">同诸经流通分</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898a10"/><lb ed="R092" n="0944a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0898a1001">故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。 <lb ed="X" n="0898a11"/><lb ed="R092" n="0944a05"/>是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898a12"/><lb ed="R092" n="0944a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898a1201">先。别开五咒。连般若咒。成五名也。</p><p xml:id="pX26p0898a1214" cb:place="inline">故者。蹑前起後。 <lb ed="X" n="0898a13"/><lb ed="R092" n="0944a07"/>结後成前之意。谓由前观照般若。方流後文字般 <lb ed="X" n="0898a14"/><lb ed="R092" n="0944a08"/>若。故生五咒秘密神章。又由後文字般若。方显前 <lb ed="X" n="0898a15"/><lb ed="R092" n="0944a09"/>观照般若。故起五蕴真空妙行。</p><p xml:id="pX26p0898a1513" cb:place="inline"><persName>佛</persName>般若咒。如蜾蠃。 <lb ed="X" n="0898a16"/><lb ed="R092" n="0944a10"/>苦恼众生。如螟蛉。教祝七日。化为<persName>佛</persName>子。故称为咒。 <lb ed="X" n="0898a17"/><lb ed="R092" n="0944a11"/>除障不虚。名神。智鉴无昧。名明。更无加过。名无上。 <lb ed="X" n="0898a18"/><lb ed="R092" n="0944a12"/>独绝无伦。名无等等。彻果该因。名般若波罗。此就 <lb ed="X" n="0898a19"/><lb ed="R092" n="0944a13"/>法释。</p><p xml:id="pX26p0898a1903" cb:place="inline">能破烦恼曰神。能破无明曰明。令因行满曰 <lb ed="X" n="0898a20"/><lb ed="R092" n="0944a14"/>无上。令果德圆。曰无等等。逆流度生。曰般若波罗 <lb ed="X" n="0898a21"/><lb ed="R092" n="0944a15"/>蜜。依功能释。</p><p xml:id="pX26p0898a2106" cb:place="inline">又约教明。神者。咒凡成圣。小教。超凡 <lb ed="X" n="0898a22"/><lb ed="R092" n="0944a16"/>也。明者。咒染成净。始教。超小也。无上者。咒妄成真。 <lb ed="X" n="0898a23"/><lb ed="R092" n="0944a17"/>终教。超权也。无等等者。咒相成性。顿教。超渐也。般 <lb ed="X" n="0898a24"/><lb ed="R092" n="0944a18"/>若波罗蜜者。咒生成<persName>佛</persName>。圆教。超偏也。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898b" n="0898b"/> <lb ed="X" n="0898b01"/><lb ed="R092" n="0944b01"/><p xml:id="pX26p0898b0101">次总显多能。一切苦。如前释。略言之。灭除。分段。变 <lb ed="X" n="0898b02"/><lb ed="R092" n="0944b02"/>易。二生死苦。证得菩提。涅槃。二种果乐也。实不虚 <lb ed="X" n="0898b03"/><lb ed="R092" n="0944b03"/>者。般若勝益。为作保任。令诸众生。信受奉行。如有 <lb ed="X" n="0898b04"/><lb ed="R092" n="0944b04"/>所疑。观<persName>佛</persName>菩萨。非般若外。别得乐果也。</p><p xml:id="pX26p0898b0416" cb:place="inline">对五咒显。 <lb ed="X" n="0898b05"/><lb ed="R092" n="0944b05"/>破色蕴恼。超劫浊苦。如舠渡过溪涧一百由旬。到 <lb ed="X" n="0898b06"/><lb ed="R092" n="0944b06"/>彼安养界中。依正二报色相莊严。历劫不壞一种 <lb ed="X" n="0898b07"/><lb ed="R092" n="0944b07"/>淸乐。神咒功益也。破受蕴恼。超见浊苦。如艇渡过 <lb ed="X" n="0898b08"/><lb ed="R092" n="0944b08"/>河港二百由旬。到彼安养界中。三宝功德受用乐 <lb ed="X" n="0898b09"/><lb ed="R092" n="0944b09"/>境。真知灼见二种淸乐。明咒功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b0915" cb:place="inline">破想蕴恼。超 <lb ed="X" n="0898b10"/><lb ed="R092" n="0944b10"/>烦恼苦。如艨艟渡湖。过三百由旬。到安养界。十六 <lb ed="X" n="0898b11"/><lb ed="R092" n="0944b11"/>观门想念奥妙。毫无烦恼三种淸乐。无上咒功益 <lb ed="X" n="0898b12"/><lb ed="R092" n="0944b12"/>也。</p><p xml:id="pX26p0898b1202" cb:place="inline">破行蕴恼。超众生苦。如<g ref="#CB17385">𦫈</g>艞渡江。过四百由旬。 <lb ed="X" n="0898b13"/><lb ed="R092" n="0944b13"/>到安养界。七日十念行为净业。好善众生四种淸 <lb ed="X" n="0898b14"/><lb ed="R092" n="0944b14"/>乐。无等咒功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b1408" cb:place="inline">破识蕴恼。超命浊苦。如艆<g ref="#CB15721">䑼</g>渡 <lb ed="X" n="0898b15"/><lb ed="R092" n="0944b15"/>过大海五百由旬。到安养界中。三辈九品识心快 <lb ed="X" n="0898b16"/><lb ed="R092" n="0944b16"/>活。上妙寿命五种淸乐。般若咒功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b1616" cb:place="inline">又<persName>佛</persName>说五 <lb ed="X" n="0898b17"/><lb ed="R092" n="0944b17"/>咒利民。比如大海水。潜流四天下。冲成江湖河涧。 <lb ed="X" n="0898b18"/><lb ed="R092" n="0944b18"/>民实生活。岂困苦耶。</p><p xml:id="pX26p0898b1809" cb:place="inline">如斯離苦得乐。非般若不能。 <lb ed="X" n="0898b19"/><lb ed="R092" n="0945a01"/>观自在能行。故能自度度他一切苦也。</p><p xml:id="pX26p0898b1916" cb:place="inline">上显了竟。</p> <lb ed="X" n="0898b20"/><lb ed="R092" n="0945a02"/><p xml:id="pX26p0898b2001">△二秘密般若。谓咒。是秘密真言。令诵生福。灭罪 <lb ed="X" n="0898b21"/><lb ed="R092" n="0945a03"/>业障故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898b22"/><lb ed="R092" n="0945a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0898b2201">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898b23"/><lb ed="R092" n="0945a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898b2301">先标名。神明上等。别显。般若蜜多。总结。</p><p xml:id="pX26p0898b2316" cb:place="inline">故者。承上 <lb ed="X" n="0898b24"/><lb ed="R092" n="0945a06"/>起下也。名多益廣<anchor xml:id="nkr_note_add_0898b2401" n="0898b2401"/><anchor xml:id="beg0898b2401" n="0898b2401"/>已<anchor xml:id="end0898b2401"/>彰。咒词语句未出。故为陈说 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898c" n="0898c"/> <lb ed="X" n="0898c01"/><lb ed="R092" n="0945a07"/>梵语怛你也他。此翻即说咒曰。或云所谓。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898c02"/><lb ed="R092" n="0945a08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0898c0201">揭谛。揭谛。波罗揭谛。波罗僧揭谛。菩提。萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0898c03"/><lb ed="R092" n="0945a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898c0301">咒有二義。一不可说。以诸<persName>佛</persName>密语。具多意義。非因 <lb ed="X" n="0898c04"/><lb ed="R092" n="0945a10"/>位所解。但当诵持。除障增福。二亦可说。以<persName>佛</persName>祖经 <lb ed="X" n="0898c05"/><lb ed="R092" n="0945a11"/>论。自为解释。今依教诠量。令人悟入。断惑证真。</p><p xml:id="pX26p0898c0519" cb:place="inline">揭 <lb ed="X" n="0898c06"/><lb ed="R092" n="0945a12"/>谛。此云去度。深慧功能复重言者。自度度他也。波 <lb ed="X" n="0898c07"/><lb ed="R092" n="0945a13"/>罗。此云彼岸。度去所到处也。僧者。云总。普众。谓自 <lb ed="X" n="0898c08"/><lb ed="R092" n="0945a14"/>他普度。九界众生。总到彼岸也。菩提。此云觉道。谓 <lb ed="X" n="0898c09"/><lb ed="R092" n="0945a15"/>至何等彼岸。乃大菩提涅槃处也。萨婆诃。此云速 <lb ed="X" n="0898c10"/><lb ed="R092" n="0945a16"/>疾成就。令前所作。速成疾就也。</p><p xml:id="pX26p0898c1013" cb:place="inline">初言揭谛。是大神 <lb ed="X" n="0898c11"/><lb ed="R092" n="0945a17"/>咒。除生老病死苦。即以文字般若。度人天小教也。</p> <lb ed="X" n="0898c12"/><lb ed="R092" n="0945a18"/><p xml:id="pX26p0898c1201">重言揭谛。是大明咒。除求不得苦。即以观照般若。 <lb ed="X" n="0898c13"/><lb ed="R092" n="0945b01"/>度始教三乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1308" cb:place="inline">波罗揭谛。是无上咒。除爱别離 <lb ed="X" n="0898c14"/><lb ed="R092" n="0945b02"/>苦。即境界般若。度终教大乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1414" cb:place="inline">波罗僧揭谛。是 <lb ed="X" n="0898c15"/><lb ed="R092" n="0945b03"/>无等等咒。除怨憎会苦。即眷属般若。度顿教一乘 <lb ed="X" n="0898c16"/><lb ed="R092" n="0945b04"/>人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1603" cb:place="inline">菩提萨婆诃。是般若波罗蜜多咒。除五阴炽 <lb ed="X" n="0898c17"/><lb ed="R092" n="0945b05"/>盛苦。即实相般若。度圆教最上乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1716" cb:place="inline">对显般若。 <lb ed="X" n="0898c18"/><lb ed="R092" n="0945b06"/>初一揭谛。观自在序分也。次复揭谛。正宗中。舍利 <lb ed="X" n="0898c19"/><lb ed="R092" n="0945b07"/>子。色不异空等也。波罗揭谛诸法空相四句也。波 <lb ed="X" n="0898c20"/><lb ed="R092" n="0945b08"/>罗僧揭谛。是故空中无色下去文也。菩提二字。从 <lb ed="X" n="0898c21"/><lb ed="R092" n="0945b09"/>菩提萨埵。至三菩提。是也。萨婆诃。故知般若。是大 <lb ed="X" n="0898c22"/><lb ed="R092" n="0945b10"/>神咒流通文也。</p><p xml:id="pX26p0898c2207" cb:place="inline">配释经题。揭谛二句。般若也。波罗 <lb ed="X" n="0898c23"/><lb ed="R092" n="0945b11"/>羯谛二句。波罗蜜多也。菩提萨诃。心经也。</p><p xml:id="pX26p0898c2317" cb:place="inline">故知经 <lb ed="X" n="0898c24"/><lb ed="R092" n="0945b12"/>即显咒。咒即密经。隐显融通。第一義心彻矣。<persName>佛</persName>语 <pb ed="X" xml:id="X26.0559.0899a" n="0899a"/> <lb ed="X" n="0899a01"/><lb ed="R092" n="0945b13"/>心妙。为何如哉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0899a02"/><lb ed="R092" n="0945b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">颂</cb:mulu><p xml:id="pX26p0899a0201">阁笔颂曰。</p> <lb ed="X" n="0899a03"/><lb ed="R092" n="0945b15"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0899a0301"><l>甚深般若</l><l>绝相真空</l><l>依教赞释</l><l>事義褈褈</l> <lb ed="X" n="0899a04"/><lb ed="R092" n="0945b16"/><l>普愿来学</l><l>宗通说通</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0899a05"/><lb ed="R092" n="0945b17"/> <lb ed="X" n="0899a06"/><lb ed="R092" n="0945b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心经事观解卷上</cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0893b0601" to="#end0893b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB05755">玘</g></rdg></app> <app from="#beg0894c2201" to="#end0894c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0896c1901" to="#end0896c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0898b2401" to="#end0898b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0893b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893b0601">玘【CB】，<g ref="#CB05755">玘</g>【卍续】</note> <note n="0894c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0896c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0896c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0898b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0898b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>